Ngày soạn: 20/2/2026
Ngày giảng: 7C,D: 25/2/2026
BÀI 13 – Tiết 34: ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN (1226-1400)
I. Mục tiêu
1. Kiến thức
- Nêu được những thành tựu chủ yếu về văn hoá của Đại Việt dưới thời Trần.
2. Năng lực
a. Năng lực chung: Giao tiếp và hợp tác; tự chủ và tự học; giải quyết vấn đề.
b. Năng lực chuyên biệt
- Tìm hiểu lịch sử: Quan sát, khai thác và sử dụng thông tin của một số tư liệu lịch sử,
hình ảnh, sơ đồ trong bài để tìm hiểu được những nội dung của bài học.
- Năng lực nhận thức và tư duy lịch sử:
+ Nêu được những thành tựu chủ yếu về văn hoá của Đại Việt dưới thời Trần.
+ Lập bảng thống kê những thành tựu chính chính trên các lĩnh vực chính trị, kinh
tế, văn hóa, khoa học - kĩ thuật của nhà Trần, so sánh với nhà Lý.
- Vận dụng:
+ Bày tỏ quan điểm, ý kiến cá nhân về sự thành lập triều Trần thay cho triều Lý.
+ Viết bài giới thiệu về một thành tựu văn hóa của nhà Trần còn được bảo tồn và
phát triển cho tới ngày nay.
* Yêu cầu đối với học sinh tốt, khá
- Hiểu được ý nghĩa việc lập đền thờ và lấy tên các danh nhân thời Trần đặt tên các
đường phố trên cả nước, nhận thức được trách nhiệm của HS.
* Yêu cầu đối với học sinh hoà nhập
- Trình bày được những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, tôn
giáo thời Trần.
- Nêu được những thành tựu chủ yếu về văn hoá của Đại Việt dưới thời Trần.
*Tích hợp GDCD: giáo dục ý thức trân trọng, lưu giữ những tín ngưỡng cổ truyền
Tốt đẹp của dân tộc. Ca ngợi, noi gương nhiều nho sĩ đỗ đạt trong các khoá thi tuyển
chọn nhân tài.
3. Phẩm chất
- Trung thực, nhân ái, có ý thức trách nhiệm trong học tập và hỗ trợ các bạn trong
việc thực hiện nhiệm vụ học tập.
- Chăm chỉ: có cố gắng trong các hoạt động học tập, để đạt kết quả tốt; chi tiết, tỉ mỉ
khi thực hiện nhiệm vụ học tập.
- Tự hào, trân trọng những giá trị văn hóa của đất nước được bảo tồn từ thời Trần.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
- Giáo viên: Máy chiếu, lược đồ, phiếu học tập, sưu tầm và chọn lọc tư liệu dạy học.
- Học sinh: Đọc thông tin SGK, quan sát các kênh hình, trả lời các câu hỏi SGK.
III. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ổn định tổ chức (1')
2. Kiểm tra đầu giờ (3')
H: Trình bày vài nết về tình hình xã hội thời Trần?
- HS trả lời
- GV nhận xét, cho điểm

Dự kiến:
- Xã hội tiếp tục phân hoá:
+ Quý tộc (vua, quan lại)
+ Nhân dân lao động (chủ yếu là nông dân)
+ Thợ thủ công và thương nhân
+ Nông nô, nô tì
3. Tổ chức các hoạt động
Hoạt động 1: Mở đầu (4')
a. Mục tiêu: Tạo sự tò mò, hứng thú ham học hỏi, mong muốn tìm hiểu những kiến
thức mới liên quan bài học; tạo không khí thoải mái cho giờ học.
b. Tổ chức hoạt động

- GV yêu cầu HS quan sát hình ảnh và hoàn thiện nhanh Phiếu học tập - HĐ cá
nhân 2'.
HS hoạt động cá nhân – 2'
SEE
THINK
WONDER
Em quan sát thấy gì?
Em có suy nghĩ gì?
Em băn khoăn điều gì?
………………..
……………….
………………..
………………..
……………….
………………..
HS hoàn thiện Phiếu học tập.
Em quan sát thấy gì?
Em có suy nghĩ gì?
Em băn khoăn điều gì?
Tháp nhiều tầng
Tháp đã cũ kĩ…
- Tháp này ở đâu hiện nay?
- Nó có từ bao giờ?
- Xây dựng để làm gì?
- GV gọi HS báo cáo phiếu học tập…Kiểm soát phiếu học tập của HS còn lại…
- Tổng hợp nhanh một số băn khoăn của HS trong lớp ở các mức độ nhận thức, dẫn
dắt vào bài…
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
2.4. Tìm hiểu tình hình văn hóa
a. Mục tiêu: HS trình bày được những nét chính về tình hình văn hóa, tôn giáo, văn
học, khoa học và nghệ thuật nước ta thời Trần.
b. Tổ chức hoạt động

Hoạt động của GV và HS

Nội dung
4. Tình hình văn hoá

HS HĐN (7') báo cáo, chia sẻ 4 nhiệm vụ
học tập sau theo các phần a,b,c,d mục 4
(Phiếu học tập số 2):
Nhiệm vụ 1: Nhóm 1+2
Câu 1: Trình bày những nét chính về tư tưởng
- tôn giáo thời Trần.
Câu 2. Tại sao thời Trần nho giáo được nâng
cao vị thế hơn so với các triều đại trước?
Nhiệm vụ 2: Nhóm 3+4
Câu 3: Hãy trình bày những nét chính về tình
hình giáo dục thời Trần.
Câu 4. Điều nào chứng tỏ giáo dục thời Trần
quy củ hơn thời Lý?
Nhiệm vụ 3: Nhóm 5+6
Câu 5. Nêu một số thành tựu chính về khoa
học - kĩ thuật thời Trần.
Câu 6. Trong những thành tựu về khoa học kĩ thuật thời Trần, em ấn tượng về thành tựu
nào nhất? Vì sao?
Nhiệm vụ 4: Nhóm 7+8
Câu 7. Nêu những nét nổi bật về văn học thời
Trần. Sự phát triển của dòng văn học chữ
Nôm thời Trần có ý nghĩa như thế nào?
Câu 8. Hãy nêu những thành tựu tiêu biểu về
kiến trúc, điêu khắc thời Trần.
Gợi ý phương án trả lời:
1. Tư tưởng - tôn giáo:
a) Tư tưởng - tôn giáo
- Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo đều
được coi trọng
- Nho giáo ngày càng được nâng cao
vị thế.
- Phật giáo được tôn sùng (Sự ra đời
Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử do
Trần Nhân Tông sáng lập).
2. Thời Trần, Nho giáo được nâng cao vị thế
hơn so với các triều đại trước là do: Đến thời
Trần, do yêu cầu cai trị quốc gia, yêu cầu
tuyển lựa nhân tài để bổ dụng cho bộ máy nhà
nước,
giáo
dục
Nho
học được đẩy
mạnh, số người tiến thân bằng con đường cử
nghiệp ngày càng nhiều hơn, giới Nho sĩ đông
đảo hơn trước.
3. Tình hình GD thời Trần:
b) Giáo dục
- Quốc Tử Giám được mở rộng.

- Trường học xuất hiện ở nhiều địa
phương.
- Các kì thi Nho học được tổ chức
4. Giáo dục thời Trần quy củ hơn thời Lý thường xuyên và quy củ hơn.
thể hiện ở chỗ, đến thời kì này đã quy định rõ
thời gian thi 7 năm 1 lần, chọn 3 người đỗ cao
nhất gọi là Tam khôi (gồm Trạng nguyên,
Bảng nhãn, Thám hoa); ngoài QTG còn xuất
hiện các trường công, trường tư.
- GV giới thiệu về Chu Văn An và trường
Huỳnh Cung. -> Tích hợp GD hiện nay: Mọi
trẻ em đều được đến trường,…
5. Khoa học - kĩ thuật thời Trần.
c) Khoa học - kĩ thuật
- Sử học: Lê Văn Hưu biên soạn bộ
Đại Việt sử ký - bộ sử đầu tiên của
nước ta.
- Quân sự: có các tác phẩm như
Binh thư yếu lược, Vạn Kiếp tông bí
truyên thư của Trần Quốc Toản.
- Y học: thầy thuốc Tuệ Tĩnh chuyên nghiên cứu và viết sách về
6. Trong những thành tựu về khoa học - kĩ cây thuốc nam.
thuật thời Trần: (HS tự bộc lộ), Tham khảo:
Em ấn tượng về thành tựu sử học nhất vì bộ
sử đầu tiên ra đời là minh chứng rõ ràng nhất
cho lịch sử nhiều biến động nhưng cũng rất
hào hùng của dân tộc, giúp các thế hệ sau hiểu
và trân trọng công lao của các anh hùng đời
trước.
7. Văn học thời Trần: Văn học chữ Hán và d) Văn học, nghệ thuật
văn học chữ Nôm rất phát triển.
- Văn học: chữ Hán và chữ Nôm rất
+ Chữ Hán: sử dụng để sáng tác thơ, phú, phát triển.
hịch,... phản ánh âm hưởng của cuộc kháng
chiến chống ngoại xâm, lòng yêu nước, tự hào
dân tộc; ngợi ca cảnh thái bình thịnh trị.
(Giới thiệu một số tác phẩm tiêu biểu: Hịch
tướng sỹ của Hưng Đạo Vương Trần Quốc
Tuấn; thơ của vua Trần )
+ Văn học chữ Nôm: phản ánh cuộc sống bình
dân với những tác giả nổi tiếng như Nguyễn
Thuyên, Trần Nhân Tông, Chu Văn An,...
* Ý nghĩa sự phát triển của dòng văn học
chữ Nôm thời Trần:
- Thể hiện ý thức dân tộc cao khi sử dụng
ngôn ngữ riêng của đất nước mình để sáng tác
các tác phẩm văn học.

- Góp phần khẳng định người Việt có chữ viết,
ngôn ngữ riêng của mình, thể hiện ý thức tự
lập, tự cường của dân tộc.
- Làm cho nền văn học dân tộc ngày càng phát
triển.
8. Những thành tựu tiêu biểu về kiến trúc, - Nghệ thuật:
điêu khắc thời Trần.
+ Kiến trúc và điêu khắc thể hiện rõ
nét trong các công trình xây dựng:
kinh đô Thăng Long, thành Tây
Đô,...
+ Nghệ thuật diễn xướng phát triển
- GV bổ sung giới thiệu về tháp Phổ Minh: nhiều loại hình như chèo, tuồng,
Tháp Phổ Minh được vua Trần Anh Tông cho múa rối…
xây dựng để bày tỏ lòng hiếu thảo của mình
đối với thượng hoàng Trần Nhân Tông. Tháp
có độ cao 19,51 mét, gồm 14 tầng, là một
công trình xây dựng tổng hòa giữa các chất
liệu gạch và đá. Tầng dưới xây bằng đá xanh
mịn, 13 tầng trên xây bằng gạch nung đỏ.
Tầng 1 phía đáy tháp giống như một cỗ kiệu
nâng toàn bộ 13 tầng tháp bên trên. Xung
quanh cỗ kiệu nâng tháp có thể thấy rất nhiều
hoa văn mềm mại, uyển chuyển như sóng
nước, thủy ba, cỏ sương bồ, cánh sen kép mỗi
hoa văn biểu thị cho một ý nghĩa khác nhau và
đều là những tinh hoa của văn hóa thời Trần.
Tầng trên cùng của cây tháp có một hình khối
giống như búp sen chưa nở bằng đất nung già.
Trải qua hơn tám thế kỷ, tháp vẫn giữ được
nét đẹp cổ kính, sự bề thế và vững chắc.
Hoạt động 3: Luyện tập
a. Mục tiêu: HS được củng cố, hoàn thiện kiến thức đã được tìm hiểu về nước ta thời
Trần (1226-1400).
b. Tổ chức hoạt động
- HS HĐCN thực hiện các bài tập phần này theo định hướng, báo cáo, chia sẻ.
- GV nhận xét và kết luận, đánh giá cho điểm với những HS làm tốt.
3.1. Bài tập 1 (sgk/67): Lập và hoàn thành bảng thống kê về một số thành tựu chính
trên các lĩnh vực theo mẫu dưới đây.
Lĩnh vực
Thành tựu
Ý nghĩa
Gợi ý trả lời:
Lĩnh vực

Thành tựu

Ý nghĩa

 
- Nho giáo ngày càng được nâng - Là quốc giáo, là chuẩn mực đạo
Tư tưởng cao.
đức cho hành vi của con người

- tôn giáo

trong xã hội.
- Phật giáo được tôn sùng. (Thiền - Góp phần củng cố và phát triển
phái Trúc Lâm Yên Tử ra đời do nhà nước phong kiến, xây dựng
Trần Nhân Tông sáng lập.)
một nền văn hoá, giáo dục độc lập,
tự chủ.

 
- Quốc Tử Giám được mở rộng.
Sự quan tâm, chú trọng của triều
Giáo dục - Trường học xuất hiện ở khắp các đình đối với việc học tập, thi cử để
địa phương.
tuyển chọn người tài ra giúp nước.
- Các kì thi Nho học được tổ chức
thường xuyên và quy củ hơn.
 
 
Khoa học
- kĩ thuật

- Sử học: Lê Văn Hưu biên soạn bộ
Đại Việt sử ký - bộ sử đầu tiên của
nước ta.
- Quân sự: có các tác phẩm như
Binh thư yếu lược, Vạn Kiếp tông
bí truyên thư của Trần Quốc Toản.
- Y học: thầy thuốc Tuệ Tĩnh chuyên nghiên cứu và viết sách về
cây thuốc nam.

Cho thấy sự phát triển song hành và
không ngừng nghỉ của các yếu tố
khoa học – kĩ thuật với tiến trình
lịch sử.

 
 
 
Văn học

- Văn học chữ Hán và văn học chữ
Nôm rất phát triển.
+ Văn học chữ Hán: phản ánh âm
hưởng hào hùng của cuộc kháng
chiến chống giặc ngoại xâm, lòng
yêu nước và tự hào dân tộc, ngợi
ca cảnh thái bình thịnh trị.
+ Văn học chữ Nôm: phản ánh
cuộc sống bình dân với những tác
giả nổi tiếng như Nguyễn Thuyên,
Trần Nhân Tông, Chu Văn An,...

- Thể hiện ý thức dân tộc cao khi sử
dụng ngôn ngữ riêng của đất nước
mình để sáng tác các tác phẩm văn
học.
- Làm cho nền văn học dân tộc
ngày càng phát triển phong phú, đa
dạng hơn.

 
Nghệ
thuật

Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Thể hiện và phát huy bản sắc dân
thể hiện rõ nét trong các công trình tộc, góp phần gìn giữ, lưu truyền
xây dựng: kinh đô Thăng Long, cho các thế hệ sau.
thành Tây Đô,...

3.2. Bài tập 2 (sgk/67): Dựa vào kiến thức đã học, em hãy cho biết sự thành lập triều
Trần thay triều Lý vào đầu thế kỉ XIII có phù hợp với yêu câu lịch sử không? Vì sao?
Gợi ý trả lời:
- Nhà Lý ngày càng suy yếu, không còn chăm lo đến đời sống nhân dân như trước mà
quan lại chỉ lao vào ăn chơi, xa đọa.
- Lụt lội, hạn hán, mất mùa liên tiếp xảy ra. Đời sống nhân dân khổ cực, các thế lực
chống đối chính quyền cũng không ngừng gây chiến.

=> Yêu cầu bức thiết cần phải thay đổi bộ máy chính quyền để cải thiện đời sống
nhân dân, phát triển kinh tế đất nước và đàn áp các thể lực chống đối.
3.3. Bài tập bổ sung
Khoanh tròn vào chữ cái có đáp án đúng để trả lời cho các câu hỏi sau:
Câu 1: Ý nào dưới đây không phải nguyên nhân kiến nhà Lý sụp đổ?
    A. Chính quyền không chăm lo đến đời sông nhân dân, quan lại ăn chơi sa đọa.
B. Hạn hán, lụt lội, mất mùa liên tiếp xảy ra, đời sống nhân dân cực khổ. Khởi
nghĩa nông dân nổ ra ở khắp nơi.
    C. Quân Tống tiến công xâm lược nước ta và lật đổ nhà Lý.
    D. Các thế lực phong kiến địa phương nổi dậy chống lại triều đình.
Câu 2: Nhà Trần được thành lập năm bao nhiêu?
    A. Năm 1225.
B. Năm 1226.
C. Năm 1227.
D. Năm 1228.
Câu 3: Một chế độ đặc biệt chỉ có trong triều đình nhà Trần, đó là chế độ gì?
    A. Chế độ Thái thượng hoàng.
B. Chế độ lập Thái tử sớm.
   C. Chế độ nhiều Hoàng hậu.
D. Chế độ Nhiếp chính vương.
Câu 4: Nhà Trần đã có những chủ trương, biện pháp nào để phục hồi, phát triển sản
xuất?
   A. Tích cực khai hoang.
   B. Đắp đê, đào sông, nạo vét kênh.
   C. Lập điền trang.
   D. Tích cực khai hoang, lập điền trang, đắp đê, đào sông, nạo vét kênh.
Câu 5: Tình hình thương nghiệp nước ta dưới thời Trần như thế nào?
   A. Nhà nước cấm buôn bán, họp chợ.
   B. Buôn bán trong nước phát triển, buôn bán với nước ngoài chưa hình thành.
   C. Buôn bán trong nước và với nước ngoài đều phát triển.
   D. Nhà nước khuyến khích họp chợ nhưng hạn chế ngoại thương.
Câu 6: Bộ luật nào được ban hành dưới thời Trần?
   A. Hình thư
B. Hình luật
   C. Luật Hồng Đức
D. Quốc triều hình luật
4. Hoạt động 4: Vận dụng
a. Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức đã tìm hiểu ở trên để giới thiệu được một thành
tựu văn hóa nổi bật thời Trần còn được phát huy đến thời nay.
b. Tổ chức hoạt động
GV khuyến khích HS về nhà làm, đầu giờ sau báo cáo, giới thiệu.
*Bài tập 3 (sgk/67). Tìm hiểu thêm từ sách, báo và internet, hãy viết bài giới thiệu
(khoảng 7-10) câu về một thành tựu văn hoá Đại Việt thời Trần còn được bảo tồn và
phát huy giá trị đến ngày nay.
Gợi ý trả lời: (Tham khảo)
a. Giới thiệu về tháp Phổ Minh.
Tháp Phổ Minh (hay chùa Tháp) được xây dựng vào năm 1262, ở phía tây
cung Trùng Quang của các vua nhà Trần. Là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật
được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Kiến trúc thời nhà Trần được bảo tồn khá
nguyên vẹn ở đây. Tháp cao khoảng 20m, gồm 14 tầng. Nền tháp và tầng thứ nhất
xây bằng đá, những tầng còn lại phía trên xây bằng gạch. Tầng nào cũng trổ 4 cửa
vòm cuốn, giữa các tầng là gờ mái. Tầng tháp thứ nhất đặt trên bệ đá, có hai lớp
cánh sen, lớp dưới chúc xuống, lớp trên ngửa lên đỡ lấy tháp hình vuông, mỗi cạnh

rộng hơn 5m. Bệ và tầng thứ nhất có những hình chạm nông trên mặt đá như hoa lá,
sóng nước, mây cuốn, đặc trưng cho phong cách trang trí thời nhà Trần. Mặt ngoài
những viên gạch các tầng trên được trang trí hình rồng.
b. Giới thiệu Hoàng thành Thăng Long
- Di tích lịch sử và khảo cổ Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội nằm
trên địa bàn phường Điện Biên và Quán Thánh, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội,
với diện tích quy hoạch bảo tồn vùng lõi là 18,395 ha (bao gồm Khu di tích thành cổ
Hà Nội và Khu di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu) và diện tích vùng đệm là 108 ha.
- Năm 1009, Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế, lập nên vương triều Lý. Năm 1010, Lý
Thái Tổ rời đô từ Hoa Lư về thành Đại La, đổi tên kinh đô mới là Thăng Long và xây
dựng nơi đây thành một trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa lớn nhất của đất
nước. Trải qua các triều đại Lý, Trần, Lê Sơ, Mạc và Lê Trung Hưng, thành Thăng
Long luôn giữ vị trí “Quốc đô”, là nơi ở và làm việc của Vua và Hoàng tộc. Khu vực
này cũng còn là nơi cử hành các nghi lễ quan trọng của đất nước. Sau khi nhà
Nguyễn định đô ở Huế (1802), vai trò kinh đô của Thăng Long mới bị giải thể… Từ
sau năm 1954, khu vực thành Thăng Long trở thành trụ sở làm việc của Bộ Quốc
phòng. Chính tại khu vực này, nhiều quyết định quan trọng của Đảng và Nhà nước
đã được ra đời, góp phần tạo ra những thắng lợi lớn trong công cuộc kháng chiến
chống Mỹ cứu nước giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước…
- Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học đặc biệt của di tích, Thủ tướng
Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích lịch sử và khảo cổ Khu Trung tâm Hoàng
thành Thăng Long - Hà Nội là di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định số 1272/QĐTTg, ngày 12/08/2009).
4. Củng cố (3')
H: Em chiếm lĩnh được những kiến thức nào trong bài học này?.
5. Hướng dẫn học bài (2')
- Bài cũ: Học bài theo nội dung bài học đã tìm hiểu và ghi chép. Ghi nhớ, nắm được
những nội dung cơ bản đã ghi chép.
- Bài mới: Chuẩn bị bài 14 - Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên.
+ Đọc thông tin, trả lời các câu hỏi SGK.
- Lưu ý những yêu cầu sau:
+ Nét chính về 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên thời
Trần.
+ Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của 3 lần k/c.
+ Đánh giá vai trò của các nhân vật lịch sử giai đoạn này?
+ Bài học kinh nghiệm để lại cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quóc hiện
nay từ cuộc k/c này?