Em hãy cho biết hậu quả việc máy bay
Mĩ rải chất độc hóa học trong chiến
tranh ở Việt Nam?

Em có biết tại sao các nạn nhân nhiễm
chất độc hóa học bị dị dạng, lợn dị dạng hay
một số cây mạ màu trắng không?

Chủ đề 5: ĐỘT BIẾN

Đột biến

Đột biến gen

Đột biến NST
Đột biến cấu trúc NST

Đột biến số l­ượng NST

Hoạt động cá nhân (4p) trả lời câu hỏi
sau:
1. Em hiểu thế nào là đột biến?
2. Em hiểu thế nào là tác nhân gây đột
biến, thể đột biến? Lấy ví dụ minh họa.

a

T

A

G

X

A

T

T

A

X

G

a

d

T

A

T

A

G

X

G

X

A

T

A

T

T

A

T

A

X

G

X

G

T

A

G

X

G

X

T

A

A

G

X

T

T

A

A

T

X

T

A

G

T

A

X

G

b

c

a

T

A

G

X

A

T

T

A
G

X

b

T

A

G

X

A

T

T

A
G

X

c

T
G
A
T
X
T

Đoạn Số cặp Điểm khác so với
ADN nuclêôtit
đoạn (a)

A
X
T
A
G
A

d

T

A

G
G

X
X

T
X

A
G

Đặt tên dạng biến đổi
- Mất một cặp nuclêôtic

b

4

- Mất cặp X -G

c

6

- Thêm cặp T - A - Thêm một cặp nuclêôtic

d

5

-Thay cặp A -T
bằng cặp G - X

- Thay cặp nuclêôtic này
Bằng cặp nuclêôtic khác

II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ PHÁT SINH ĐBG
1. Nguyên nhân
Vật lí (tia phóng xạ, tia
tử ngoại, sốc nhiệt,…)
Bên
ngoài

Hóa học (các hóa chất 5BU,
Acrydin, EMS, NMU,…)

Sinh học (một số virut,
…)

Nguyên
nhân đột
biến gen
Bên
trong

Rối loạn sinh lí, sinh hóa
trong tế bào.

1.Cơ chế phát sinh đột biến gen
Ví dụ: Guanin dạng hiếm (G*) kết cặp với Timin trong quá trình
nhân đôi, tạo nên đột biến G-X  A-T

G*
G

G

X

X

T

*

Nhân đôi

Nhân đôi

Do kết cặp không hợp đôi trong nhân đôi ADN

=> ĐBG chỉ xảy ra qua ít nhất 2 lần nhân đôi của ADN

A
T

b. Tác động của các tác nhân gây đột biến

- Tác nhân vật lí: tia tử ngoại (UV) có thể làm cho hai
bazơ Timin trên cùng một mạch ADN liên kết với
nhau dẫn đến phát sinh đột biến gen.

- Tác nhân hóa học: 5-brôm uraxin (5BU) là chất đồng đẳng của
Timin gây thay thế A-T bằng G-X.
VD: A-T  A-5BU  G-5BU  G-X (3 lần nhân đôi).
A
A
T

Nhân đôi 5BU

Nhân đôi G
5BU

Nhân đôi

G
X

Do tác động của 5BU

b. Tác động của các tác
nhân gây đột biến:
* Tác nhân sinh học: do một
số virus cũng gây đột
biến gen như virut viêm
gan B, virut hecpet…

10/24/22

virut viêm gan B

14

1. Em hãy tìm thêm một số ví dụ về đột biến
gen phát sinh trong tự nhiên hoặc do con
người tạo ra?
2. Tại sao đột biến gen di truyền được cho
thế hệ sau?

Bài tập: Một đoạn ADN bình thường có số Nu
loại A là 25 và số Nu loại G là 80. Do tác động
của ngoại cảnh đoạn ADN này bị đột biến và có
số Nu loại A là 27 và số Nu loại G vẫn giữ
nguyên.
a. Cho biết đây là dạng đột biến nào?
b. Chiều dài của đoạn ADN bị đột biến có gì
khác so với đoạn ADN bình thường?

a. Số Nu loại A của đoạn ADN bị đột biến so
với đoạn ADN bình thường tăng:
27 – 25 = 2 (Nu)
- Đây là đột biến thêm 2 cặp Nu, cụ thể là
thêm 2 cặp A-T
b. Vì thêm 2 cặp Nu nên chiều dài của đoạn
gen bị đột biến tăng:
2 x 3,4 = 6,8 A0

 Ví dụ: Bệnh hồng cầu hình lưỡi liềm gây thiếu máu do đột biến
gen thay thế cặp T-A thành A – T, ở codon thứ 6 làm cho
hồng cầu bị kéo dài, mất khả năng vận chuyển khí Oxi, CO2.

Chất độc màu da cam làm rối loạn quá trình tự sao ADN

Do tia phóng xạ
Do tia phóng xạ

Cam không hạt

Lúa thơm năng suất cao

Quan sát các hình dưới đây và cho biết đột biến nào có hại và đột
biến nào có lợi cho bản thân sinh vật hoặc đối với con người

Đột biến có hại

Đột biến có hại

ĐBG làm mất khả năng tổng hợp diệp
lục ở cây mạ ( màu trắng)

Lợn có đầu và chân sau dị dạng

ĐBG ở lúa
Đột biến có lợi (b)làm cây cứng
và nhiều bông
hơn ở giống gốc
(a)
a
b

Đột biến có hại

Lợn có 2 đầu

Quan sát các hình dưới đây và cho biết đột biến nào có hại và đột
biến nào có lợi cho bản thân sinh vật hoặc đối với con người

Đột biến có hại
Đột biến bạch tạng ở cây

Đột biến có hại
Rùa hai đầu

Quan sát các hình dưới đây và cho biết đột biến nào có hại và đột
biến nào có lợi cho bản thân sinh vật hoặc đối với con người

Đột biến có hại

Đột biến có hại

Tay bÞ dÞ d¹ng

Đột biến có hại

Đột biến có lợi
Lúa có khả năng chịu hạn cho
năng suất cao

Quan sát các hình dưới đây và cho biết đột biến nào có hại và đột
biến nào có lợi cho bản thân sinh vật hoặc đối với con người

Có lợi

Có lợi

Giống ngô đột biến gen cho năng suấGi
t ống chuối đột biến gen kháng
cao
sâu bệnh

Có hại
Có hại

Hình 3

Bệnh già
trước tuổi

Người
nhiều
ngón

Rắn 2 đầu

Vịt con 4
chân

Bệnh máu khó đông

Bệnh bạch tạng

Câu1:Tại sao đột biến gen gây ra biến đổi kiểu
hình?
Câu2.Tại sao đột biến gen thể hiện ra kiểu hình
thường gây hại cho bản thân sinh vật?

www.themegallery.com

IV- HẬU QUẢ VÀ Í NGHĨA CỦA ĐỘT BIẾN
GEN

www.themegallery.com

IV- HẬU QUẢ VÀ Y NGHĨA CỦA ĐỘT BIẾN GEN
2. Vai trò và ý nghĩa của đột biến gen

* Đối với thực tiễn:
Đột biến là
nguồn
nguyên liệu
cho quá
trình tạo
giống

Câu 1: Cho gen ban đầu:
T–A–X–T–X–A–T–
A–T–G–A–G–T–A–
Bị đột biến thành các dạng sau :
a. – T – A – X – T – X – A – T –T –A – T – G – A – G – T – A – Ab.– T – X – T –X – A – T –
–A – G– A –G – T – A –
Chỉ ra điểm khác của gen sau đột biến với gen ban đầu. Xác
định tên dạng đột biến.

Bài tập:
1. Một gen có A = 600 Nu; G = 900Nu. Đã xảy ra đột
biến gì trong các trường hợp sau. Tổng số nu, số liên
kết hidro, chiều dài, khối lượng của thay đổi như thế
nào?
a. Nếu khi đột biến, gen đột biến có: A = 601
Nu; G = 900 Nu
b. Nếu khi đột biến, gen đột biến có: A = 599
Nu; G = 901 Nu
c. Nếu khi đột biến, gen đột biến có: A = 599
Nu; G = 900 Nu

Bài tập:
1. Một gen có A = 600 Nu; G = 900Nu. Đã xảy ra đột
biến gì trong các trường hợp sau:
a. Nếu khi đột biến, gen đột biến có: A = 601
Nu; G = 900 Nu
b. Nếu khi đột biến, gen đột biến có: A = 599
Nu; G = 901 Nu
c. Nếu khi đột biến, gen đột biến có: A = 599
Nu; G = 900 Nu
2. Nếu khi đột biến số lượng, thành phần các nuclêôtit
không đổi, chỉ thay đổi trình tự phân bố các nuclêôtit
thì đây là đột biến gì?
Biết rằng đột biến chỉ đụng chạm tới 1 cặp nuclêôtit.

Bài 2: Một đoạn mạch ADN có cấu trúc mạch khuôn như sau:
… ATA XAT AAX XTA TAG GXA…
a. Viết đoạn mạch bổ sung với đoạn mạch trên?
b. Viết trình tự các nuclêôtit của mARN được tổng hợp từ
đoạn mạch trên?
c. Xác định tỉ lệ A/G của đoạn gen trên?
d. Một đột biến xảy ra trên gen không làm thay đổi chiều dài
của gen, em hãy xác định đó là loại đột biến gì?
e. Đột biến trên ảnh hưởng đến cấu trúc của prôtêin như thế
nào?